Hội chứng dải chậu chày (ITB) không hiếm gặp trong thể thao chạy bộ, gây không ít khó khăn như giảm tần suất hoạt động, gây viêm, đau, mất cân bằng. Tuy nhiên, triệu chứng phổ biến khi mắc phải ITB là đau bề mặt ngoài gối khiến nhiều người lầm tưởng chấn thương đầu gối, dẫn đến hướng điều trị không thật sự hiệu quả.

>>> Đọc ngay: Chấn thương rách sụn chêm và cách khắc phục. 

Dải chậu chày (ITB) là gì?

Dải chậu chày (ITB) là một dải mô liên kết tương tự như dây chằng, bắt đầu từ xương chậu, chạy dọc theo mặt ngoài đùi và kết thúc ở mặt ngoài đỉnh xương chày (xương cẳng chân).  

Dải chậu chày là gì?

 

Trong quá trình chạy, dải chậu chày hoạt động như một dây cao su đàn hồi, lưu trữ và giải phóng năng lượng. Khi chân di chuyển ra sau, dải này căng chặt, và khi bàn chân rời khỏi mặt đất, năng lượng được tích lũy sẽ hỗ trợ đẩy chân về phía trước.  

"Dải chậu chày đi qua cả hông và đầu gối, đóng vai trò ổn định cả hai khớp khi cơ thể di chuyển, đặc biệt là khi chạy bộ," Jodie Breach, trưởng bộ phận vật lý trị liệu quốc gia tại Nuffield Health, giải thích. "Ở phần trên của chân, dải này kết nối với cơ mông lớn và cơ căng cân đùi (tensor fasciae latae - TFL), giúp kiểm soát mức độ căng chạy qua dải chậu chày." Các cơ này cũng tham gia kiểm soát chuyển động của hông và đầu gối trong chu kỳ bước đi. Vì vậy, nếu cơ mông hoặc TFL yếu hoặc thiếu kiểm soát, đầu gối có thể bị lệch vào trong khi tiếp đất.

 

Hội chứng dải chậu chày trong chạy bộ

Hội chứng dải chậu chày (IT Band Syndrome) là một chấn thương do quá tải, xảy ra khi dải chậu chày (iliotibial band) – một dải mô liên kết kéo dài từ hông đến mặt ngoài đầu gối – bị căng thẳng hoặc ma sát quá mức, dẫn đến viêm và đau. Đây là tình trạng phổ biến ở các vận động viên, đặc biệt là người chạy bộ, đạp xe, hoặc tham gia các hoạt động yêu cầu chuyển động lặp đi lặp lại ở khớp gối và hông.

Đau ITB trong chạy bộ

 

Dải chậu chày đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định hông và đầu gối khi vận động. Nó hoạt động như một cơ chế hấp thụ và truyền lực, liên tục căng và thư giãn trong quá trình chạy, giống như một sợi dây đàn hồi, giúp hỗ trợ chuyển động nhịp nhàng. Tuy nhiên, khi dải chậu chày bị kéo căng hoặc cọ xát liên tục với phần xương đùi gần đầu gối (vùng lồi cầu ngoài của xương đùi), tình trạng kích ứng hoặc viêm có thể xảy ra. Điều này thường dẫn đến cơn đau nhói ở mặt ngoài đầu gối, và cơn đau có xu hướng trở nên nghiêm trọng hơn khi vận động.

Những dấu hiệu cảnh báo có thể bạn đang mắc phải hội chứng dải chậu chày

Triệu chứng phổ biến nhất của người mắc phải hội chứng dải chậu chày (ITBS) là đau ở mặt ngoài đầu gối. Vì vị trí cơn đau, nhiều người chạy bộ thường nhầm lẫn với chấn thương đầu gối, chẳng hạn như rách sụn chêm bên. Tuy nhiên, vết rách sụn chêm thường gây sưng tấy, trong khi ITBS thường không gây sưng. Nếu bạn cảm thấy đau liên tục khoảng 5-7 phút sau khi bắt đầu chạy và không có hiện tượng sưng, rất có thể bạn đang mắc phải ITBS.

Một cách khác để phân biệt ITBS với vết rách sụn chêm là cảm giác "nhấp nháy" hoặc tiếng động lách cách đi kèm với vết rách. Theo Susan Paul, huấn luyện viên chạy bộ và nhà sinh lý học tập thể dục, chụp MRI có thể giúp xác nhận tình trạng rách sụn chêm hoặc chẩn đoán ITBS. Trong khi đó, chụp X-quang thường không phát hiện được ITBS, nhưng MRI có thể cho thấy dải chậu chày bị dày lên do viêm.

 

Để nhanh chóng kiểm tra xem bạn có mắc ITBS hay không, hãy chú ý các triệu chứng sau:

  • Đau ở phía ngoài đầu dưới của xương đùi, ngay trên mỏm lồi cầu ngoài;

  • Cơn đau thường bắt đầu sau 5-7 phút chạy bộ;

  • Khó quỳ hoặc di chuyển xuống cầu thang;

  • Khi hoạt động gối sẽ có những tiếng kêu lách cách;

  • Cơn đau âm ỉ, kéo dài, có thể gây đau nhức và ảnh hưởng đến giấc ngủ;

  • Trong trường hợp viêm bao hoạt dịch chậu chày kèm theo, có thể xuất hiện sưng đỏ và tích tụ dịch quanh vùng bao hoạt dịch;

Vậy nguyên nhân chính gây ra hội chứng dải chậu chày là gì?

Hội chứng dải chậu chày (ITBS) xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó đáng chú ý nhất là sự nén của miếng mỡ ở mặt ngoài đầu gối. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng cơn đau chủ yếu liên quan đến sự nén của miếng mỡ nhạy cảm với đau (subcutaneous fat pad) ở khu vực này, thay vì do ma sát như quan điểm trước đây. 

Ngoài ra, tải trọng không đồng đều cũng là một yếu tố quan trọng. Do IT Band bám vào nhiều vị trí trên xương đùi, tải trọng không được tập trung hoàn toàn tại đầu gối, dẫn đến áp lực lên các cấu trúc xung quanh, đặc biệt là vùng mỡ và mô mềm. Bên cạnh đó, các hoạt động lặp đi lặp lại như chạy bộ, đạp xe hoặc gập duỗi gối nhiều lần cũng gây áp lực lớn lên mặt ngoài đầu gối, làm tăng nguy cơ kích thích và đau.

Quan điểm mới về hội chứng này đã thay đổi cách nhìn nhận và điều trị. Trái với suy nghĩ trước đây rằng IT Band "lăn qua" mặt ngoài của đầu gối khi gập và duỗi thẳng, các nghiên cứu hiện đại cho rằng IT Band là một cấu trúc cố định và không có hiện tượng dịch chuyển. Thay vì cố gắng kéo giãn IT Band để giảm ma sát, các phương pháp điều trị hiện nay tập trung vào việc giảm áp lực, tăng cường sức mạnh và cải thiện sự cân bằng cơ bắp xung quanh hông và gối.

Một số yếu tố nguy cơ có thể làm gia tăng hội chứng này bao gồm cơ hông yếu, dẫn đến mất ổn định và áp lực không đều lên IT Band. Chuyển động sai lệch, chẳng hạn như gối lệch vào trong hoặc tư thế không tối ưu khi luyện tập, cũng có thể làm tăng nén lên vùng mỡ nhạy cảm. Thêm vào đó, việc tăng cường độ luyện tập quá nhanh, chẳng hạn như tăng quãng đường hoặc cường độ mà không cho cơ thể đủ thời gian thích nghi, là một yếu tố khác dẫn đến ITBS.

Khắc phục hội chứng ITB trong chạy bộ 

Khi mắc phải hội chứng ITB (IT Band Syndrome), việc có nên ngừng chạy hay không phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của cơn đau và khả năng điều chỉnh luyện tập của bạn. Nếu bạn có thể giảm quãng đường chạy hoặc tránh các bài chạy đồi mà không làm tăng thêm cơn đau sau khi chạy, thì bạn vẫn có thể tiếp tục chạy với mức độ kiểm soát. 

Trong trường hợp nếu chỉ chạy một chút cũng khiến cơn đau tăng đáng kể, tốt nhất bạn nên dừng lại và nghỉ ngơi cho đến khi cơn đau lắng xuống. Sau đó, bạn có thể bắt đầu lại từ từ và tăng cường độ một cách hợp lý.

Ngoài ra, cần đặc biệt chú ý nếu bạn đang điều trị hội chứng ITB mà lại dự định tập luyện cường độ cao, chẳng hạn như thêm bài tập đạp xe vào thói quen. Đạp xe có thể là một yếu tố góp phần gây ra ITBS, vì động tác đạp liên tục cũng gây áp lực lên IT Band. Nếu đạp xe làm tăng thêm cơn đau, bạn nên điều chỉnh hoặc giảm bớt bài tập này.

Khắc phục trường hợp đau dải chậu chày ITB trong chạy bộ

 

Để chữa hội chứng ITB, bạn cần khắc phục những nguyên nhân cơ bản gây tổn thương. IT Band có thể bị quá căng, cơ mông có thể không đủ khỏe, hoặc bàn chân bị lệch vào trong, tất cả đều góp phần làm quá tải lên IT Band. 

  • Giảm cường độ chạy xuống mức mà bạn có thể kiểm soát, giúp giảm triệu chứng đau ban đầu;

  • Tăng cường sức mạnh cơ mông, cải thiện cân bằng cơ bắp và điều chỉnh chuyển động để giảm áp lực lên IT Band;

  • Xác định rõ các yếu tố như tư thế chạy sai, cơ yếu hoặc chuyển động bất thường để điều chỉnh kịp thời;

  • Thử nghiệm với kỹ thuật chạy tốt hơn, chẳng hạn như điều chỉnh bước chạy hoặc dáng chạy để phân phối tải trọng một cách hợp lý hơn;

 

Mất bao lâu để hồi phục từ hội chứng dải chậu chày

Thời gian hồi phục từ hội chứng ITB (IT Band Syndrome) phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chấn thương. Theo Jodie Breach, các mốc thời gian cụ thể như sau:

  • Chấn thương nhẹ: Hồi phục hoàn toàn sau 2-4 tuần.

  • Chấn thương trung bình: Hồi phục hoàn toàn sau 7-8 tuần.

  • Chấn thương nặng: Hồi phục hoàn toàn sau 9-24 tuần.

Mặc dù vậy, cần lưu ý rằng các chấn thương liên quan đến ITB thường mất ít nhất ba tháng để hồi phục hoàn toàn. Trong giai đoạn này, bạn cần tập trung vào các bài tập phục hồi tăng dần cường độ và chú ý lắng nghe cơ thể mình. Điều quan trọng là không nên vội vàng trở lại với cường độ luyện tập cao, vì điều này có thể kéo dài thời gian hồi phục.

Nhìn chung, tiên lượng đối với hội chứng ITB là rất tốt nếu bạn kiên trì thực hiện các biện pháp phục hồi. Tuy nhiên, nếu sau một thời gian bạn không nhận thấy bất kỳ tiến triển nào, việc tìm kiếm lời khuyên từ bác sĩ vật lý trị liệu là cần thiết. Họ có thể đánh giá cụ thể tình trạng của bạn và xác định liệu có yếu tố nào khác đang ảnh hưởng đến quá trình hồi phục hay không.

>>> Đọc thêm: Xóc hông khi chạy bộ - Nguyên nhân